|
|
 |
 |
|
|

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 273
॥ శ్రీః ॥
3.273. అధ్యాయః 273
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
భీమేన కేశగ్రహణేన నిపాతితస్య జయద్రథస్య మూర్ధ్ని పాదప్రహారపూర్వకం క్షురప్రేణ పంచచూదీనిర్మాణం ॥ 1 ॥
భీమేన బంధనపూర్వకమానీతస్య తస్య యుధిష్ఠిరేణ మోచనం ॥ 2 ॥
జయద్రయేన తపఃప్రసాదితాన్మహాదేవాదర్జునవర్జమేకస్మిందినే పాండవజయరూపవరాఽఽదానం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-273-0x(2681)(26367)
జయద్రథస్తు సంప్రేక్ష్యభ్రాతరావుద్యతాయుధౌ।
ప్రాదావత్తూర్ణమవ్యగ్రో జీవితేప్సుః సుదుఃఖితః ॥ 3-273-1(26368)
`లతాభిః సంవృతే కక్షే కిరీటం రత్నభాస్వరం।
అపవిధ్యప్రధావంతం నిలీయంతం వనాంతరే ॥ 3-273-2(26369)
భీమసేనస్తు తం కక్షే లీయమానం భయాకులం।
మార్గమాణోఽవతీర్యాశు రథాద్రత్నవిభూపితాత్'।
అభిద్రుత్య నిజగ్రాహకేశపక్షే హ్యమర్షణః ॥ 3-273-3(26370)
సముద్యంయ చ తం భీమో నిష్పిపేప మహీతలే।
గలే గృహీత్వారాజానం పాతయామాస చైవ హ ॥ 3-273-4(26371)
పునః స జీవమానస్య తస్యోత్పతితుమిచ్ఛతః।
పదా మూర్ధ్ని మహాబాహుః ప్రాహరద్విలపిష్యతః ॥ 3-273-5(26372)
తస్య జానూ దదౌ భమో జఘ్నే చైనమరత్నినా।
స మోహమగమద్రాజా ప్రహారవరపీడితః ॥ 3-273-6(26373)
సరోషం భీమసేనం తు వారయామాస ఫల్గునః।
దుఃశలాయాః కృతేరాజా యత్త్వామాహేతి కౌరవ ॥ 3-273-7(26374)
భీమ ఉవాచ। 3-273-8x(2682)
నాయం పాపసమాచారో మత్తో జీవితుమర్హతి।
కృష్ణాయాస్తదనర్హాయాః పరిక్లేష్టా నరాధమః ॥ 3-273-8(26375)
కింను శక్యం మయా కర్తుం యద్రాజా సతతం ఘృణీ।
త్వం చ బాలిశయా బుద్ధ్యా సదైవాస్మాన్ప్రబాధసే ॥ 3-273-9(26376)
ఏవముక్త్వా సటాస్తస్య పంచచక్రే వృకోదరః।
అర్ధచంద్రేణ వాణేన కించిదబ్రువతస్తదా ॥ 3-273-10(26377)
వికల్పయిత్వా రాజానం తతః ప్రాహ వృకోదరః।
జీవితుం చేచ్ఛసే మూఢ హేతుం మే గదతః శృణు ॥ 3-273-11(26378)
దాసోస్మీతి త్వయా వాచ్యం సంసత్సు చ సభాసు చ।
ఏవం చేజ్జీవితం దద్యామేష యుద్ధజితో విధిః ॥ 3-273-12(26379)
ఏవమస్త్వితి తం రాజా కృచ్ఛ్రమాణో జయద్రథః।
ప్రోవాచ పురుషవ్యాఘ్రం భీమమాహవశోభినం ॥ 3-273-13(26380)
తత ఏనం విచేష్టంతం వద్ధ్వా పార్థో వృకోదరః।
రథమారోపయామాస విసంజ్ఞం పాంసుకుంఠితం ॥ 3-273-14(26381)
తతస్తం రథమాస్థాయ భీమః పార్తానుగస్తదా।
అగ్ర్యమాశ్రమమధ్యస్థామభ్యగచ్ఛద్యుధిష్ఠిరం ॥ 3-273-15(26382)
దర్శయామాస భీమస్తు తదవస్థం జయద్రథం।
తం రాజా ప్రాహసద్దృష్ట్వా ముచ్యతామితి చాబ్రవీత్ ॥ 3-273-16(26383)
రాజానం చాబ్రవీద్భీమో ద్రౌపద్యై కథయేతి వై।
దాసభావం గతో హ్యేష పాండూనాం పాపచేతనః ॥ 3-273-17(26384)
తమువాచ చ తతో జ్యేష్ఠో భ్రాతా సప్రణయం వచః।
ముంచేమమధమాచారం ప్రమాణా యది తే వయం ॥ 3-273-18(26385)
ద్రౌపదీ చాబ్రవీద్భీమమభిప్రేక్ష్య యుధిష్ఠిరం।
దాసోఽయంముచ్యతాం రాత్రస్త్వయాపంచశిఖః కృతః ॥ 3-273-19(26386)
`ఏవముక్తః స భీమస్తు భ్రాత్రా చైవ చ కృష్ణయా।
ముమోచ తం మహాపాపం జయద్రథమచేతనం' ॥ 3-273-20(26387)
స ముక్తోఽభ్యేత్యరాజానమభివాద్య యుధిష్ఠిరం।
వవందే విహ్వలోరాజాతాంశ్చ వృద్ధాన్మునీంస్తదా ॥ 3-273-21(26388)
తమువాచ ధృణీ రాజా ధర్మపుత్రో యుధిష్ఠిరః।
తథాజయద్రథం దృష్ట్వా గృహీతం సవ్యసాచినా ॥ 3-273-22(26389)
అదాసో గచ్ఛ ముక్తోసి మైవం కార్షీః పునః క్వచిత్।
స్త్రీకాముక ధిగస్తు త్వాం క్షుద్రః క్షత్రసహాయవాన్ ॥ 3-273-23(26390)
ఏవంవిధం హి క కుర్యాత్త్వదనయః పురుషాధమః।
`కర్మ ధర్మవిరుద్ధం వై లోకదుష్టం చ దుర్మతే' ॥ 3-273-24(26391)
గతసత్త్వమివ జ్ఞాత్వా కర్తారమశుభస్య తం।
సంప్రేక్ష్యభరతశ్రేష్ఠః కృపాం చక్రే నరాధిపః ॥ 3-273-25(26392)
ధర్మే తే వర్ధతాం వుద్ధిర్మా చాధర్మే మనః కృథాః।
సాశ్చ సాథపాదాతః స్వస్తి గచ్ఛ జయద్రథ ॥ 3-273-26(26393)
ఏవముక్తస్తు సవ్రీజం తూష్ణీం కించిదవాఙ్యుఖః।
జగామ రాజా దుఃఖార్తో గంగాద్వారాయ భారత ॥ 3-273-27(26394)
స దేవం శరణం గత్వా విరూపాక్షముమాపతిం।
తపశ్చచార విపులం తస్య ప్రీతో వృషధ్వజః ॥ 3-273-28(26395)
బలిం స్వయం ప్రత్యగృహ్ణాత్ప్రీయమాణస్త్రిలోచనః।
వరం చాస్మై దదౌ దేవః స జగ్రాహ చ తచ్ఛృణు ॥ 3-273-29(26396)
సమస్తాన్సరథాన్పంచజయేయం యుధి పాండవాన్।
ఇతి రాజాఽబ్రవీద్దేవం నేతి దేవస్తమబ్రవీత్ ॥ 3-273-30(26397)
అజయ్యాంశ్చాప్యవధ్యాంశ్చ వారయిష్యసి తాన్యుధి।
ఋతేఽర్జునం మహాబాహుం నరం నామ సురేశ్వరం ॥ 3-273-31(26398)
బదర్యాం తప్తతపసం నారాయణసహాయకం।
అజితం సర్వలోకానాం దేవైరపి దురాసదం ॥ 3-273-32(26399)
మయా దత్తం పాశుపతం దివ్యమప్రతిమం శరం।
అవాప లోకపాలేభ్యో వజ్రాదీన్స మహాశరాన్ ॥ 3-273-33(26400)
దేవదేవో హ్యనంతాత్మా విష్ణుః సురగురుః ప్రభుః।
ప్రధానపురుషోఽవ్యక్తోవిశ్వాత్మావిశ్వమూర్తిమాన్ ॥ 3-273-34(26401)
యుగాంతకాలే సంప్రాప్తే కాలాగ్నిర్దహతే జగత్।
సపర్వతార్ణవద్వీపం సశైలవనకాననం।
నిర్దహన్నాగలోకాంశ్చపాతాలతలచారిణః ॥ 3-273-35(26402)
అథాంతరిక్షే సుమహన్నానావర్ణాః పయోధరాః।
ఘోరస్వరా వినదినస్తటిన్మాలావలంబినః।
సముత్తిష్ఠందిశః సర్వావివర్షంతః సమంతతః ॥ 3-273-36(26403)
తతోఽగ్నీం శమయామాసుః సంవర్తాగ్నినియామకాః।
అక్షమాత్రైశ్చ ధారాభిస్తిష్ఠంత్యాపూర్య సర్వశః ॥ 3-273-37(26404)
ఏకార్ణవే తదాతస్మిన్నుపశాంతచరాచరే।
నష్టచంద్రార్కపవనే గ్రహనక్షత్రవర్జితే।
చతుర్యుగసహస్రాంతే సలిలేనాప్లుతా మహీ ॥ 3-273-38(26405)
తతో నారాయణాఖ్యస్తు సహస్రాక్షః సహస్రపాత్।
సహస్రశీర్పా పురుషః స్వప్నుకామస్త్వతీంద్రియః ॥ 3-273-39(26406)
ఫణాసహస్రవికటం శేషం పర్యంకభోగినం।
సహస్రమివ తిగ్మాంశుసంఘాతమమితద్యుతిం।
కుందేందుహారగోక్షీరమృణాలకుముదప్రభం ॥ 3-273-40(26407)
తత్రాసౌ భగవాందేవః స్వపంజలనిధౌ తదా।
నైశేన తమసా వ్యాప్తాం స్వాం రాత్రింకురుతే విభుః ॥ 3-273-41(26408)
సత్వోద్రేకాత్ప్రబుద్ధస్తు శూన్యం లోకమపశ్యత।
ఇమం చోదాహరంత్యత్రశ్లోకం నారాయణం ప్రతి ॥ 3-273-42(26409)
ఆపో నారాస్తత్తనవ ఇత్యపాం నామ శుశ్రుమః।
అయనం తేన చైవాస్తే తేన నారాయణః స్మృతః ॥ 3-273-43(26410)
ప్రధ్యానసమకాలం తుప్రజాహేతోః సనాతనః।
ధ్యాతమాత్రే తు భగవన్నాభ్యాం పద్మః సముత్థితః ॥ 3-273-44(26411)
తతశ్చతుర్ముఖో బ్రహ్మా నాభిపద్మాద్వినిఃసృతః।
తత్రోపవిష్టః సహసా బ్రహ్మా లోకపితామహః ॥ 3-273-45(26412)
శూన్యం దృష్ట్వా జగత్కృత్స్నం మానసానాత్మనః సమాన్।
తతో మరీచిప్రముఖాన్మహర్షీనసృజన్నవ ॥ 3-273-46(26413)
తేఽసృజన్సర్వభూతాని త్రసాని స్థావరాణి చ।
యక్షరాక్షసభూతాని పిశాచోరగమానుషాన్ ॥ 3-273-47(26414)
సృజతే బ్రహ్మమూర్తిస్తు రక్షతే పౌరుషీ తనుః।
రౌద్రీ భావేన శమయేత్తిస్రోఽవస్థాః ప్రజాపతేః ॥ 3-273-48(26415)
న శ్రుతం తే సింధుపతే విష్ణోరద్భుతకర్మణః।
కథ్యమానాని మునిభిర్బ్రాహ్మణైర్వేదపారగైః ॥ 3-273-49(26416)
జలేన సమనుప్రాప్తే సర్వతః పృథివీతలే।
తదా చైకార్ణవే తస్మిననేకాకాశే ప్రభుశ్చరన్ ॥ 3-273-50(26417)
నిశాయామివ ఖద్యోతః ప్రావృట్కాలే సమంతతః।
ప్రతిష్ఠానాయ పృథివీం మార్గమాణస్తదాఽభవత్ ॥ 3-273-51(26418)
జలే నిమగ్నాం గాం దృష్ట్వాచోద్ధర్తుం మనసేచ్ఛతి।
కింను రూపమహం కృత్వాసలిలాదుద్ధరే మహీం ॥ 3-273-52(26419)
ఏవం సంచింత్య మనసా దృష్ట్వా దివ్యేన చక్షుషా।
జలక్రీడాభిరుచితం వారాహం రూపమస్మరత్ ॥ 3-273-53(26420)
కృత్వా వరాహవపుపం వాఙ్మయం వేదసంమితం।
దశయోజనవిస్తీర్ణమాయతం శతయోజనం ॥ 3-273-54(26421)
మహాపర్వతవర్ష్మాభం తీక్ష్ణదంష్ట్రంప్రదీప్తిమత్।
మహామేఘౌఘనిర్ఘోపం నీలజీమూతసన్నిభం ॥ 3-273-55(26422)
భూత్వా యజ్ఞవరాహో వై అపః సంప్రావిశత్ప్రభుః।
దంష్ట్రేణైకేన చోద్ధృత్యస్వే స్థానే న్యవిశన్మహీం ॥ 3-273-56(26423)
పునరేవ మహాబాహురపూర్వాం తనుమాశ్రితః।
నరస్య కృత్వాఽర్ధతనుం సింహస్యార్ధతనుం ప్రభుః ॥ 3-273-57(26424)
దైత్యేంద్రస్య సభాం గత్వాపాణిం సంస్పృశ్యపాణినా।
దైత్యానామాదిపురుషః సురారిర్దితినందనః ॥ 3-273-58(26425)
దృష్ట్వా చాపూర్వవపుషం క్రోధాత్సంరక్తలోచనః।
శూలోద్యతకరః స్రగ్వీ హిరణ్యకశిపుస్తదా ॥ 3-273-59(26426)
మేఘస్తనితనిర్ఘోషో నీలాభ్రచయసన్నిభః।
దేవారిర్దితిజో వీరో నృసింహం సముపాద్రవత్ ॥ 3-273-60(26427)
సముత్పత్య తతస్తీక్ష్ణైర్మృగేంద్రేణ బలీయసా।
నారసింహేన వపుషాదారితః కరజైర్భృశం ॥ 3-273-61(26428)
ఏవం నిహత్య భగవాందైత్యేనద్రం రిపుఘాతినం।
భూయోఽన్యః పుండరీకాక్షః ప్రభుర్లోకహితాయ చ।
కశ్యపస్యాత్మజః శ్రీమానదిత్యా గర్భధారితః ॥ 3-273-62(26429)
పూర్ణే వర్షసహస్రే తు ప్రసూత భర్గముత్తమం ॥ 3-273-63(26430)
దుర్దినాంభోదసదృశో దీప్తాక్షో వామనాకృతిః।
దండీ కమండలుధరః శ్రీవత్సోరసి భూషితః।
జటీ యజ్ఞోపవీతీ చ భగవాన్బాలరూపధృక్ ॥ 3-273-64(26431)
యజ్ఞవాటం గతః శ్రీమాందానవేంద్రస్య వై తదా।
బృహస్పతిసహాయోఽసౌ ప్రవిష్టో బలినో మఖే ॥ 3-273-65(26432)
తం దృష్ట్వావామనతనుం ప్రహృష్టో బలిరబ్రవీత్।
ప్రీతోస్మి దర్శనే విప్ర బ్రూహి త్వం కిం దదానితే ॥ 3-273-66(26433)
ఏవముక్తస్తు బలినా వామనః ప్రత్యువాచ హ ॥ 3-273-67(26434)
స్వస్తీత్యుక్త్వా బలిం దేవః స్మయమానోఽభ్యభాషత।
మేదినీం దానవపతే దేహి మే విక్రమత్రయం ॥ 3-273-68(26435)
బలిర్దదౌ ప్రసన్నాత్మా విప్రాయామితతేజసే।
తతో దివ్యాద్భుతతమం రూపం విక్రమతోహరేః ॥ 3-273-69(26436)
విక్రమైస్త్రిభిరక్షోభ్యో జహారాశు స మేదినీం।
దదౌ శక్రాయ చ మహీం విష్ణుర్దేవః సనాతనః ॥ 3-273-70(26437)
ఏష తే వామనో నామ ప్రాదుర్భావః ప్రకీర్తితః।
తేన దేవాః ప్రాదురాసన్వైష్ణవం చోచ్యతే జగత్ ॥ 3-273-71(26438)
అసతాం నిగ్రహార్థాయ ధర్మసంరక్షణాయ చ।
అవతీర్ణో మనుష్యాణామజాయత యదుక్షయే।
యం దేవంవిదుషోగాంతి తస్య కర్మాణి సైందవ ॥ 3-273-72(26439)
అనాద్యంతమజం దేవం ప్రభుంలోకనమస్కృతం।
యం దేవం విదుషోగాంతితస్ కర్మాణి సైంధవ ॥ 3-273-73(26440)
యమాహురజితంకృష్ణం శంఖచక్రగదాధరం।
శ్రీవత్సధారిణం దేవం పీతకౌశేయవాససం ॥ 3-273-74(26441)
ప్రధానం సోఽస్త్రవిదుషాం తేన కృష్ణన రక్ష్యతే ॥ 3-273-75(26442)
సహాయః పుండరీకాక్షః శ్రీమానతులవిక్రమః।
సమానస్యందనే పార్థమాస్థాయ పరవీరహా ॥ 3-273-76(26443)
న శక్యతే తేన జేతుం త్రిదశైరపి దుఃసహః।
కః పునర్మానుషో భావో రణే పార్థం విజేష్యతి ॥ 3-273-77(26444)
తమేకం వర్జయిత్వాతు సర్వంయౌధిష్ఠిరం బలం।
చతురః పాండవాత్రాజందినైకం జేప్యసే రిపూన్ ॥ 3-273-78(26445)
`తస్మాత్త్వంపార్థరహితాన్పాండవాన్వారయిష్యసి।
ఏతద్ధి పురుషవ్యాఘ్ర మయా దత్తో వరస్తవ' ॥ 3-273-79(26446)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-273-80x(2683)
ఇత్యేవముక్త్వా నృపతిం సర్వపాపహరో హరః।
ఉమాపతిః పశుపతిర్యజ్ఞహా త్రిపురార్దనః ॥ 3-273-80(26447)
వామనైర్వికటైః కుబ్జైరుగ్రశ్రవణదర్శనైః।
వృతః పారిషదైర్ఘోరైర్నానాప్రహరణోద్యతైః ॥ 3-273-81(26448)
త్ర్యంబకో రాజశార్దూల భగనేత్రనిపాతనః।
ఉమాసహాయో భగవాంస్తత్రైవాంతరధీయత ॥ 3-273-82(26449)
ఏవముక్తస్తు నృపతిః స్వమేవ భవనం యయౌ।
పాండవాశ్చ వనే తస్మిన్న్యవసన్కాంయకే తథా ॥ 3-273-83(26450)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి యజద్రథవిమోక్షణపర్వణి త్రిసప్తత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః ॥ 273 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-273-9 ఘృణీ దయావాన్। బాలిశయా స్వల్పయా। బాధసేశత్రుం హంతుం న దదాసి ॥
3-273-10 సటాః జటాః కేశసంనివేశే మధ్యే మధ్యేపంచసు స్థానేషు అర్ధచంద్రేణ బాణేన క్షీరవద్వాషయామాసేత్యర్థః ॥
3-273-11 వికత్థయిత్వారాజానమితి ఝ. పాఠః ॥
3-273-29 బలిం ఉపహారం ॥
3-273-31 మహాబాహుం దేవైరపి దురాసదం ఇతి ధ. పాఠః ॥
3-273-33 శృణాతి హినస్తీతి శరమస్త్రం ॥
3-273-34 నారాయణసహాయస్యాజేయత్వం వక్తుం నారాయణమాహాత్ంయమేవాహ దేవదేవ ఇత్యాదినా ॥
3-273-35 కాలాగ్నిరూపో నారాయణో నిదేహతే ॥
3-273-36 వినదినః గర్జంతః। సముత్తిష్ఠన్ సముదతిష్ఠన్।
ఉత్తిష్ఠంతీత్యర్థః ॥
3-273-37 శమయామాసుః పయోధరా ఇతిప్రపూర్వేణాన్వయః।
అక్షమాత్రైః రథాక్షమాత్రాభిః స్థూలాభిః।
సామాన్యే నపుంసకం ॥
3-273-40 అధ్యతిష్ఠదితి శేషః ॥
3-273-43 నారాయణపదంనిర్వక్తి ఆప ఇతి।
నరాజ్జాతా నారాః తత్తనయః నారాయణస్యైవ తనవః
నారాః ఆపః అయనం నివాసస్థానం యస్య ॥
3-273-45 తస్మింశ్చ పద్మే పితామహ ఉపవిష్ట ఇతిక్రమభంగేన యోజ్యం ॥
3-273-47 త్రసాని జంగమాని ॥
3-273-49 హే సింధుపతే। తే తవ శ్రుతం శ్రవణం నాస్తి।
యథో విష్ణోరద్భుతకర్మణః కథ్యమానాని కర్మాణి న వేత్సీతి శేషః ॥
3-273-53 జలక్రీడాయామభిరుచితం ప్రీతిర్యస్య ॥
3-273-54 వరాహవపుషమాత్మానమితి శేషః। వాఙ్యయం చతుర్వేదమయం।
వేదసంమితం వేదప్రమితయజ్ఞరూపం ॥
3-273-55 వర్ష్మ శరీరం ॥
3-273-56 దంష్ట్రేణ దంష్ట్రయా న్యవిశత్ న్యవేశయత్ ॥
3-273-62 గర్భే ధరితః గర్భధారితః ॥
3-273-64 దుర్దినం ప్రావృట్దినం తత్ర భవోఽంభోదః కృష్ణమేఘస్తత్సదృశః।
శ్రీవత్సేనోరసి భూషిత ఇత్యర్థః ॥
3-273-65 వాటం స్థానం। బలినో బలేః। అయమికారాంత ఇన్నంతశ్ర శబ్దో దృశ్యతే ॥
3-273-69 దివ్యం చ తదద్ధుతతమం చ రూపం బభూవేతి శేషః ॥
3-273-72 అవతీర్ణోఽవతరణం కుర్వన్నజాయత ఆవిర్భూతః। యదుక్షయే యదూనాం గృహే ॥
3-273-73 తస్య కర్మాణి విదుషో విద్వాంసః గాంతి గాయంతి ॥
3-273-75 సోఽర్జునః అస్త్రవిదుషాం ప్రధానం శ్రేష్ఠః య అజితమాహుస్తేన కృష్ణేన రక్ష్యతే ॥
3-273-77 తేన కృష్ణసహాయత్వేన హేతునా। భావః పూజ్యతమః।
భావః పూజ్యతమే లోకే ఇత్యనేకార్థః ॥
3-273-78 దినైకమేకదినమేవ న సర్వదా ॥
3-273-83 జయద్రథోఽపి మందాత్మా స్వమేవేతి ఝ. పాఠః ॥

|
 శ్లోకాలు.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|